डॉ. मारियान साल्दान्य – Dr. Mariano Saldanha

            डॉ. मारियान साल्दान्य हांचो जल्म 26 जून 1878 दिसा गोंयच्या बार्देज म्हालांतल्यान उसकय गांवांत जालो. ते एका शिक्षीत घराण्यांतले आसले. ‘हिस्टोरिया दे गोवा’ हो ग्रंथ बरोवपी फा. ग्राब्रिएल साल्दान्य हे तांचे पुतोणयो आशिल्ले.

            तांचे लायसियम मेरेनचें शिकप पुर्तुगेज माध्यमांतल्यान म्हापश्यां जालें. पूण तांणी लिसेंव शिकता आसतनाच मराठी तशेंच हेर भारतीय भाशांचो अभ्यास केलो. संस्कृत भाशाय ते शिकले. लायसियमाचें शिकप पुराय जातकच तांणी तत्कालीन गोंय वैजकी म्हाविद्यालयांतल्यान (इस्कोला मेदिका दे गोवा) दोतोरकीचें शिकप घेतलें. ते भायर, फार्मसी शाखांतूय तांणी पदवी घेतली. पूण वैजकी वेवसाया परस ते भास, इतिहास अश्या विशयां वयल्या संशोधन कार्यांत चड रमले आनी जिवीतभर ते ह्याच क्षेत्रांत वावुरले.

            एक प्रख्यात गोंयकार इतिहासतज्ञ, भासशास्त्री प्राच्यविद्या पंडीत, संशोधन आनी लेखक अशी तांची वळख आसा.

            1929 वर्सा मेरेन तांणी पणजेच्या लायसियमाचेर मराठीचे प्राध्यापक म्हणून काम केलें. उपरांत ते लिस्बन विद्यापिठांत संस्कृत अध्यापनाचे प्राध्यापक म्हणून शिकोवपा खातीर पुर्तुगालाक गेले. तांच्या भास विशयक संशोधनांत ‘कोंकणी भास’ हो अभ्यासाचो मुखेल विशय आशिल्लो.

कोंकणी वांगडा मराठी, संस्कृत, पुर्तुगेज, इंग्लिश, लॅटिन ह्या भाशांचेरूय तांचें प्रभुत्व आसिल्लें. पुर्तुगाल, ब्राजील आनी गोंयच्यान उजवाडाक येवपी प्रतिश्ठेच्या संशोधन पत्रिकांतल्यान आनी नेमाळ्यांतल्यान तांचें लिखाण उजवाडाक आयलां. तांणी बरयल्ल्या लेखांची संख्या शेंकड्यां परस चड आसा. तांणी तांचें चडशें लिखाण पुर्तुगेज भाशेंतल्यान केलां. तांणी बरयिल्ल्या लिखाणांत भास, इतिहास परंपरा, लोकवेद, लोकसंस्कृती अश्या विशयांचो आसपाव आसा. तांणी विविध विशयांचो जरी अभ्यास केला तरी तांची मुखेल वळख ‘कोंकणी भाशेचे विद्वान पंडीत’ अशी आसा.

            कोंकणी आनी मराठी ह्या दोनूय भाशांचें मूळ स्रोत महाराष्ट्री प्राकृत भाश अशें तांणी आपल्या वावरा वरवीं दाखोवन दिल्लें आसा. तशेंच ह्यो दोनूय भाशा स्वतंत्रपणान विकसीत जाल्ल्यो दोन वेगळ्यो वेगळ्यो भाशा आसून तें सिद्ध करपा खातीर तांणी तांचें ध्वनिशास्त्र, व्याकरणीक रचना, उच्चार आनी शब्दरचना हांचो आदार घेतिल्लो आसा.           

            तांचें ‘Da importancia do sanscrito’ हें संस्कृत भाशेचें म्हत्व विशद करून सांगपी पुस्तक 1916 वर्सा उजवाडाक आयलें. महाकवी कालिदासांच्या ‘मेघदूतम्’ चो तांणी केल्लो पुर्तुगेज अणकार 1926 वर्सा प्रसिद्ध जालो. फादर थॉमस स्टीफन्स हांचें ‘दौत्रिन क्रिस्ता’ हें पुस्तक 1945 वर्सा नव्यान प्रकाशीत केलें. ह्या शिवाय, ‘उपशमु’ ह्या जेजुईत पाद्री आंतोनियु साल्दान्य हांच्या 17व्या शेंकड्यांतल्या ग्रंथाचो एक वांटोय तांणी पुनर्प्रकाशीत केलो. कोंकणी व्याकरणाचेरूय तांणी ग्रंथ बरयले.

            1950 च्या सुमार पुर्तुगाल ब्रागाच्या वाचनालयांत कृष्णदास श्यामा हांचीं कोंकणी आनी मराठी हातबरपां तांणी सोदून काडलीं. 1952 वर्सा मुंबयंत जाल्ल्या पांचव्या अखिल भारतीय कोंकणी अधिवेशनाचे ते अध्यक्ष आशिल्ले. ह्या अधिवेशना वेळार, कोंकणी आनी मराठी ह्यो स्वतंत्र भाशा आसात अशें तांणी नमूद केल्लें.

            16 व्या शेंकड्यां पसून तयार जाल्ल्या कोंकणीच्या व्याकरणाचेर तांचो खाशेलो अभ्यास आनी बरप आसा.

            23 ऑक्टोबर 1975 दिसा ते संवसाराक अंतरले.